بیژن ومنیژه میهمان شب یلدای هرایرانی

 

 

 برگهای زمان یکی پس از دیگری ؛ از درخت هستی فرو می ریزد و از هر ریختن ؛ صدای خش خشی از یادها وخاطره ها به گوش می رسد که  نویدی از آمدن روزهای نو از روزگاران پسین می دهد ،زمان ؛ روزگار ؛هستی ؛نوید ؛امید؛.....واژه هایی هستند  که ما را به جستار وپژوهش رهنمون می کنند تا با نگاهی زیباتر ودرایتی شفاف تر؛ پنجره ذهنمان را بگشاییم  وپرواز چل چله ها را به تماشا بگذاریم  .اما به راستی چگونه می توان زمان را شنا خت ؟ مگر روزها با یگد یگر متفاوت هستند؟ در بهترین تعریف برای روز ، ما ه وزمان می توان به خاطره ها وآداب ورسوم ها اشاره کرد که چه دلنواز وزیبا در آغوش  طبیعت  آرامیده اند  درهر طلو ع وغروب    لباسی نو برتن می کنند وگاهی خورشید را به مهیمانی وگاه  ماه  را در آسمان به انتظار می گذارند وشب را میزبان ؛ میهمانان عاشق می کنند ودر ستار ه گون شب از روشنایی عشق می گویند ویادی از یلدای عاشق می کنند که چه زیبا وسربلند بار گران عشق واسطوره ها را از آغاز به انجام می رساند وهردم در گوش عاشقان خود زمزمه می کند ؛ که روز وروزگارو زمان بها نه ای زیباست ؛ برای روشنایی چراغ دل در تاریکی شب  ، برای سوختن پروانه های عاشق کنار شمع درون ؛ بهانه ی است برای باری دیگر گفتن : که خداوندا " ما در شب طولانی یلدا ؛ شگفتی قدرت تو را به نظاره می نشنیم .بارالهی ؛ امیدوار به فضل وکرم وبخششش تو دست نیاز به سوی آسمان بلند می کنیم .  واین یلدای عاشق را  همانند دیگر روزگاران گرامی می داریم  . ودر سکوتی آبی به آن می اندیشیم .

یلدا:چنانکه  در  اغلب فرهنگها  آمده است  مأخوذ از  سر یانی ؛ به معنی میلاد عربی  است ؛ وچون شب یلدا رابا میلاد مسیح تطبیق می کرد ه اند؛ از این  رو؛ بدین نام خوانده شده است .چون ایرانیان این شب را شب تولد میترا (مهر ) می دانستند ؛ آن را با تلفظ سریانیش پذیرفتند ودرواقع ؛ یلدا با نوﺌل (NOEL) اروپایی ؛که در 25 دسامبر تثبیت شده ؛معادل است .بنابراین ؛ نوﺌل  اروپایی ؛ همان شب یلدا یا شب چله ای ایرانی است میترا به عنوان یک روز مقدس با آیین مهری به اروپا رفت .تا آ ن زمان؛ جشن تولد مسیح  روز ششم ژانویه گرفته می شد پس از آنکه  مسیحیت   نفوذ یا فت بسیاری از آداب ورسوم مهری درآ ن جذب شد ؛ میلاد مهر _که به اعتقاد مهر پرستان نجات دهندة بشریت در آخرزمان خواهد بود _به مسیح منتسب گشت وبا گسترش مسیحیت درشرق مجددا به ایران با زگشت وشب یلدا نامیده شد .یلدا طولانی ترین شبهای سال وآغاز انقلاب شتوی است که ؛ پس از آفتاب از برج قوس به برج جدی تحویل می شود وروزها اندک اندک بلندتر می گردد.در طولا نی ترین شب سال ایرانیان تا باز آمدن خورشید به دور آتش  شادی می کردند وسفره می  گستردند که با زماندة این رسم هنوز بر جای است .کرمانیها معتقد بودند که قارون به شکل" هیزم شکنی" شب به در خانه ها می آید وهیزم به آنها می دهد ؛ که این هیزمها به شمش طلا تبدیل می شود .بنابراین تا صبح بیدار می ماندند.این مراسم به نوعی یادآور بابا  نوﺌل درکریسمس است ومی رساند که یلدای ایرانی وکریسمس از یک مایه سرچشمه می گیرد

به صاحب دولتی پیوند اگر نامی همی جویی          که از یک چاکری عیسی چنان معر وف شد یلدا (سنا ئی55)                                                                                                     محمد علی تربیت در « تذکره دانشمندان آذربایجان» می نویسد:
 "
یلدا کلمه ایسریانی است به معنی میلاد عربی، چون شب یلدا را با میلاد مسیح تطبیق می کرده اند،از این رو بدین نام نامیدند"
دکتر محمد معین در حواشی برهان قاطع مینویسد:
"
در قاموس سریانی به انگلیسی « پاین اسمیت» زوجه مرحوم « مرگلیوث»،عیناً یلدا را به معنی ولادت و میلاد تفسیر کرده"
ابو ریجان بیرونی در « آثارالباقیه»  آورده    :
"در شبی که روز بیست و پنجم این ماه بر آن مقدم است، بهعقیده رومیان شب بیست و پنجم محسوب می شود و عید میلاد در آن روز است که عید میلادمسیح باشد و عید یلدا"
پورداود در « یشت ها» ذکر می کند :
"
باید دانست کهجشن میلاد مسیح( نوئل) که در 25 دسامبرتثبیت شده ، طبق تحقیق محققان در اصل جشنظهور میترا( مهر) بوده است که عیسویان در قرن چهارم میلادی آن را روز تولد عیسیقرار دادند."

درمقا مه  (سکباجیه ) حمیدی نوشته شده که  : راوی داستان همراه دوستانش وپیرمرد غریبی به میهمانی می روند "(ازشبها؛ شب یلدا معین بود واز خوردنیها؛ خورش سکبا (  آش سرکه ) مبین"

درادبیات فارسی هم   شعرا زلف یا ر وهمچنین روز هجرا ن را از حیث سیاهی ودرازی  اینچنین  به شب یلدا تشبیه کرد ه اند.

روز رویشچو برانداخت نقاب شب زلف                گویی از روی قیامت شب یلدا برخاست –( سعدی)
 هست چون صبحآشکارا کاین صبوحی چند را        بیم صبح رستخیز است از شب یلدای من) – خاقانی)
کرده خورشید صبح ملک تو                              روز همه دشمنان شب یلدا) – مسعود سعد)
نور رایش تیره شب را روز نورانی کند              دود خشمش روز روشنرا شب یلدا کند  (منوچهری )  

اما شب یلدا زمانی  هویدا می شود  کهزمین در مدار گردش خود به دور خورشید در موقعیت ۲۷۰ درجه قرار مى گیرد.که  ایرانیانقدیم با تقویم هاى خود زاویه ۲۳درجه انحراف محور زمین را در طول سال به کمک ساختچهارتاقى ها اندازه گیرى می کرده اند.   خورشید در حرکت سالانه خود، در آخر پاییز به پایین‌ترین نقطه افق جنوب شرقی می‌رسد که موجب کوتاه شدن طول روز و افزایش زمان تاریکی شب می‌شود. اما از آغاز زمستان یا انقلاب زمستانی، خورشید مجدداً به سوی شمال شرقی باز می‌گردد که نتیجه آن افزایش روشنایی روز و کاهش شب است. این واقعه را مردم باستان، زمان زایش دوباره خورشید می‌دانستند و این شب برای آنان گرامی و فرخنده بود. که  امروزه شب تولد خورشید با نام شب یلدا یا شب چله در میان ایرانیان گرامی داشته می‌شود و همچون پیشینیان، سراسر شب را به انتظار طلوع خورشید بیدار می‌ماندند و جشن و مهمانی برپا می کنند . در آیین میترا، نخستین روز زمستان با نام «خوره روز» (خورشید روز) نخستین روز سال نو نیز بشمار می‌آمده است و امروزه کارکرد خود را در تقویم میلادی که ادامه گاهشماری میترایی است، ادامه می‌دهد. منسوب داشتن میلاد به میلاد مسیح، تنها پیشینه‌ای چند صد ساله دارد و پیش از آن آنگونه که ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه نقل کرده است، منظور از میلاد، میلاد مهر یا خورشید است; که امروزه  هم  می‌توان تولد خورشید را آنگونه که پیشینیان ما به نظاره می‌نشسته‌اند، تماشا کرد: در دوران باستان بناهایی برای سنجش رسیدن خورشید به مواضع سالانه و استخراج تقویم ساخته می‌شده که یکی از مهمترین آنها چهارتاقی نیاسر کاشان است که فعلا تنها بنای سالم باقی‌مانده در این زمینه در ایران است. پژوهش‌های نگارنده که در سال 1380 منتشر شد (نظام گاهشماری در چارتاقی‌های ایران)، نشان می‌دهد که این بنا بگونه‌ای طراحی و ساخته شده است که می‌توان زمان رسیدن خورشید به برخی از مواضع سالانه و نیز نقطه انقلاب زمستانی و آغاز سال نو میترایی را با دقت تماشا و تشخیص داد.در چارتاقی نیاسر کاشان سازوکاری اندیشیده و ساخته شده است که چند هنگام؛ سالیانه را بتوان با دیدار طلوع خورشید از میان روزنه‌های تشکیل شده در میان اضلاع داخلی پایه‌های بنا تشخیص داد. این چارتاقی، تنها نمونه سالم‌ باقی‌مانده از میان ده‌ها چارتاقی ایران است که پس از حدود دو هزار سال، همچنان کاربری تقویمی و رصدی خود را تا به امروز حفظ کرده است و می‌توان از جمله در آغاز زمستان و آغاز تابستان به مشاهده طلوع خورشید از میان روزنه‌های ویژه آن پرداخت. در بسیاری از تقویم‌های آفتابی دیگر که این نگارنده آنها را معرفی کرده است، این امکان تنها با دیدار سایه‌های خورشید بامدادی فرا دست می‌آید. در بسیاری از تقویم‌های آفتابی دیگر که این نگارنده آنها را معرفی کرده است، این امکان تنها با دیدار سایه‌های خورشید بامدادی فرا دست می‌آید؛ اما در چارتاقی شهر سبز نیاسر علاوه بر سنجش دقیق زمان از طریق سایه‌های ایجاد ‌شده در میان پایه‌های چندگانه داخلی بنا که در حکم یک آفتاب‌سنج دقیق هستند؛ می‌توان قرص خورشید را نیز از روزنه ویژه‌ای که رو به سوی محل طلوع خورشید در انقلاب زمستانی و انقلاب تابستانی دارد، تماشا کرد. برآمدن باشکوه خورشید از این روزنه‌ها، علاوه بر اثبات انجام محاسبات نجومی در ساخت این بنا، ما را به یاد روزگارانی می‌اندازد که به گمان در چنین هنگامی، آیین‌هایی ویژه در آنجا برگزار می‌شده است. گردهمایی‌‌هایی که گویا با آیین نیایش زروانی که ریشه‌ای ژرف با خورشید و پدیده‌های کیهانی داشته، در پیوند بوده است.در نزدیکی چارتاقی نیاسر، نمونه‌ای از یک ساعت آفتابی کهن نیز وجود داشته است که متأسفانه در سالیان اخیر نابود شده است. این ساعت درکنار چارتاقی، مجموعه‌ای کامل از ابزارهای زمان‌سنجی دارابوده است .  در آغاز فصل زمستان و بامداد پس از شب یلدا، گردهمایی دیدار طلوع و تولد خورشید در چارتاقی شهر سبز  نیاسر( 30 کیلومتری شهرستان کاشان )  با حضور دوستداران باستان‌ستاره‌شناسی ایرانی برگزار می‌شود. وبه سراغ شهری می ﺁیند که ]ثار تاریخی شگفت انگیزی را دردل  خود جای داده است . نگارنده هم با نویسندۂ کتاب (نظام گاهشماری در چارتاقی‌های ایران) همراه وهم عقیده شد که آئین های ویژه شب یلدا را در شهر تاریخی ؛  گردشگری  نیاسر جستاری کند. براین انگار ؛ به سراغ  یکی ازپدر بزرگ ومادر بزرگیهای    که هنوز کرسی گرمی از چوب وهیزم  در سرای سنتی خود داشتند رفتم   چه مهربان وزیبا است  لحظه ی که دیگر کم یاب شده است -سردی بیرون وگرمی کرسی در کنار چهره های مهربان ودوستاشتنی که انباشته ای از داستانها وخاطرات زیبا را باخود به همراه دارد دراین افکار بودم که ناگهان از پنجره این اتاق نگاهم به چارتاقی استوار و سربلند  افتاد که چه باشکوه بردامنه کوه زمان ایستاده است و  با نگاهی جذاب  عاشقان را به سوی خود می کشاند. خداوندا :" تو چه بزرگ وبا عظمتی" بارالهی " تو چه  آشنا به بنده هایت  راز ماندگاری را   آموختی"  به یقین   در ساخت بنایی به این عظمت بسیار دستان به کار بوده اند چرا که با یک نگاه نمی توان تمام بنا را دید. با صدای مهربانی رشته افکارم بر هم ریخت به خود آمدم  که برای چه به اینجا آمده بودم  دریک چشم برهم زدن روی سینی کرسی ؛ انار های تازه ؛ هندوانه ؛ آجیل های محلی را دیدم . مادربزرگ  گفت :ما در گذشته اناررا  در زیر خاک  و هندوانه رادر محل هایی  سردبا ترفندهایی برای شب یلدا نگه می داشتیم  براین اعتقاد بودیم که این شب ؛ شب بزرگی است حتی بیشتر فرزندان ما دراین شب به خانه بخت رفتند . خانواده داماد که سال گذشته عروس خودرا نامزد کرده بودند سه شب قبل از یلدا برای عروس خود "ماهی ؛ برنج ؛ سبزی وشیرینی می فرستادند وصبح  روز سوم ؛ خانواده داماد  هدایای تهیه شده برای نوعروس وخانواده اش را با مراسمی شایسته آن خانواده  به سرای پدر نوعروس می بردند و  درشب یلداهم با حضور در خانه پدر عروس به شادی جشن وسرور  می پرداختند  برای بردن عروس به خانه داماد  هم درشب یلدا آﺌینی بود که درفاصله ای بین 200 الی 300متری هردو خانواده می ایستادند ومنتظر خوش آمد گویی دیگری می شدند تا در نهایت داماد مودب  همراه با شیرینی واسفند پیشواز می آمد به بزرگان همسر خود خوش آمد گویی می گفت وهدایای را نثارمی کرد و همه را به سرای خود دعوت می کرد وتا سه شب بعد از یلدا هم شادی وسرور در سرای داماد برپا بود .ودیگر آیین شب یلدا در شهر نیاسر مراسم دید و بازدید از بزرگان بود که دراین شب  راز؛  هنر بانوی سرای ؛  از زبان   انارهای تازه وهندوانه های با طراوت  وآجیل های تزﺌین شده گویا می شد وآبروی بزرگ محل توسط همسر ش نمایان می شد وهیچ گونه اثری  از اسراف و خریدهای سنگین در شب یلدانبود. پدر بزرگ که با لبخندی آرام حکایت رادنبال می کرد گفت : هدیه بردن و کمک کردن به فقرا هم  دراین شب طولانی فراموش نمی شد از همه مهمتر نقل داستانی از شاهنامه ؛که من هم  بی صبرانه  منتظر آن شدم. 

دریکی از شبهای آغازین ما ه های قمری درجهانی غرق سکوت وتیرگی ؛استاد طو س تنگد ل وگرفته خاطر ؛خواب به چشمانش نمی آید با آن خاطر؛ پرملال از جای بر می خیزد واز مهربان خود همسر ش، چراغ می خواهد تا به سوی با غ برود .مهر با ن وی به چار ه آ شفته خا طری؛ وی، شمع و میوها از انار وتر نج وبه می آورد  و  با نواختن چنگ وخواندن داستانی از دفتر کهن ٬ زنگ ملال از خا طر وی پا ک می کند .

دلم بر همه کام  پیروز  کرد                   که تاری شبم خوشتر از روز کرد

طبع شاعر از مهربانی آ ن مهر بان؛ ورود طرب فزای وسرود خوش وی وداستا نسرایی  دلپذیرش می شکفد واین  چنین داستان بیژن ومنیژه سروده می شود که مانیز همراه  با فرزانه طوس دل وجا ن به داستان می سپاریم .

کیخسرو پادشاه  توران بعد از پیروز ی در جنگی  با جمعی از پهلوا نان خود مجلس شادی برگذار می کند که در این بین پرده داری وارد می شود وبه سالار مجلس خبر می دهد که گروهی از مردم ارمان ؛ناحیه ای در مرز ایران وتوران از هجوم گرازان که موجب پایمال شدن کشت وزرع وویران گشتن با غ وبستان وتباهی چار پا یان شده اند به دادخواهی آ مده اند.

چو بشنید گفتار فریاد خواه                به درد دل اندر بپیچید شاه

به فرمان خسرو ؛ زر و گو هر حا ضر آ وردند و آ ن را  پادا ش کسی که دفع گرا ز کند قرا دادند . بیژ ن گیو از جمع پهلوانان پا ی پیش می نهد و اما ؛گیو نگران یگانه فرزند است واو را از خطری که در پیش دارد هشدار می دهد ؛ بیژ ن٬ پدر را از مو فقیت خود مطمئن می سازد و شاه  هم  "گرگین میلاد "را که با سرزمین وراههای آ ن آشنایی دارد  همراه بیژ ن روانه می کند .بیژ ن همراه گر گین به بیشه می رود ولی هیچ کمکی به بیژن نمی کند بیژن؛ گرزان بیشماری را سر از تن جدا می کند تا دندانهایشان را به نشانه  ی کشتن و هنر نما یی خود  نزد شاه ببرد گرگین با مشا هده پیروزی بیژن بر گرازان از بدنامی خویش در کوتاهی از مسا عدت با وی هراسان می شود دراین فکر می رود که دامی در راه او بگسترد .می گوید که جشنگاهی در فاصله نزدیکی؛ از این بیشه است که هر سال در همین اوان دختر افراسیاب؛ با گروهی از ند یمه های پریچهر خود بداینجا می آید بهتر است به  آ نجا برویم بیژ ن جوان هم ؛  دل به سخن اومی دهد.

                                                  بیامد ؛ چو نزدیک آ ن بیشه شد              دل از کام خویشتن پر اندیشه شد

  منیژه از دور بیژن را می بیند دایه خود را نزد ش  می فرستد  وبیژن  رابه  سراپرده خود میهمان می کند  واو را در خواب وبا ترفند  به قصر خود می برد که وقتی بیژ ن چشم می گشاید خود را در قصر منیژه در پایتخت افراسیاب می یا بد .

                                     ببیچید ؛برخویشتن بیژنا                                          به یزدان بنالید ؛زاهریمنا

                                    زگرگین ؛تو خواهی مگر کین من                          بر او ؛ بشنوی دردو نفرین من

                                    که او بد بدین بد مرا رهنمون                           همی خواند بر من هزاران فسون    

        . اما جز درنگ وشکیبائی راه به جایی نمی برد   تا اینکه افراسیاب از اندیشه  دخترش آگاه می شود  و قصد کشتن  بیژ ن را می کند.؛ که دراین هنگام وزیر افراسیاب  ؛ اورااز کشتن بیژن برحذر می دارد وبه یاد او می آورد جنگ های گذشته را که چه زیانهای تورانیان از ایرانیان دیده بودند واینک با کشتن بیژن کینه  ایرانیان را ؛ افزون وانتقام را دو چند ان می کند پس به نتیجه می رسند که بیژن را با بند وزنجیر در چاهی بیفکنند وسنگ اکوان دیو را بر سر چاه قرار دهند وکا خ منیژه را غارت کنند واو را  با تا ئی پیرهن  برانند .منیژۂ خان مان رانده شده به پرستاری بیژن همت می گمارد از در خانه ها گدایی می کند واز سوراخ کنار چاه بدو غذا می رساند وخود با چشمی گریان وروزگاری سیاه برسر چاه شب را به روز وروز را به شب می رساند

                                             به بیژن سپردی وبگریستی                     بدین شوربختی ؛همی زیستی

از آن سوی گرگین بی وفا پس  ازمدتی انتظار با دندانهای گرازان رو به پایتخت ایران می نهد وداستانی به هم می بافد که خبر ازنا پدبد شدن بیژن می دهد اما کیخسرو؛

/ 1 نظر / 4 بازدید
http://www.linkboxfa.co.cc

درود بر شما. لینک باکس جدیدی راه افتاد و شما جزء اولین کسانی هستید که پیام برایشان فرستاده شده است. بازدید لینک باکس بیش از 7000 بار در روز و رتبه ی ان در وبگذر 82 می باشد . تبدیل بازدید 200 به 400، 500 به 1000 و 1000 به 2000 . لینک خود را ارسال کنید و کد لینک باکس را در وبلاگتان قرار دهید. شما 200 بازدید کننده بدهید 400 تا دریافت کنید.500 تا بدهید 1000 تا دریافت کنید. 1000 تا بدهید 2000 تا دریافت کنید و .... شما هرچقدر بازدید بدهید ما 2 برابر آن را به شما باز می گردانیم. همچنین برای خریدن امار با بیش از 3500 بازدید در روز(برای 1 ماه= 45000بازدید)، مبلغ 9800 تومان را به شماره حساب زیر واریز کرده و فیش نقدی ان را برای ما ارسال کنید،(برای اطلاعات بیشتر با ایمیل زیر در ارتباط باشید): بانک صادرات: 0312355596001 نوع حساب: سپهر به نام : ارمان محمودی alxaimer@yahoo.com http://www.linkboxfa.co.cc با سپاس