نقش های زنان ایران به روایت تاریخ بیهقی

نقش سیاسی اجتماعی زنان به روایت تاریخ بیهقی

نقش های پیدا وپنهان زنان در تاریخ ایران

هر ایرانی به شاهکارهای ادبیات خود عشق  می ورزد، پی در پی میخواند و روایت می کند تا به عمق فرهنگ با ارج  ایران عزیز، پی ببرد. زبان و ادبیاتی که سرشار و غنی است از اندرز های سودمند و راهکارهای مفید که در خلال وقایع و و حوادث زمانه گنجانده شده و از نرم و درشت روزگار و سرانجام  نیک و بد مردمان مایه دارد و پهنایی به عظمت و روشنایی اندیشه های آدمیان می آفریند. بر این اساس در هر زمان با یکی از این شاهکارهای تاریخی همراه می شویم تا مروری بر باریک اندیشی ها، بلند نظری ها و دور بینی های زمانه داشته باشیم و در سایه آن افق، افکاری را لمس کنیم و بیابیم  که  در ذهنمان تفاوت ها ،چگونه  مجسم  می شوند تا از دل این تفاوتها شناختهای اصولی و زیبایی را بیان داریم. در این نوشتاریکی از آثار بسیار گرانبهای نثر فارسی، تاریخ مسعودی، معروف به تاریخ بیهقی مورد بررسی قرار می گیرد که نقش اجتماعی و سیاسی زنان را از قلم ابوالفضل بیهقی در قرن چهارم و پنجم هجری جستجو می کند.
معرفی: بیهق نام دیرینه بخشی از خراسان بوده که شهر بزرگ آن اکنون سبزوار است ابو الفضل محمد بن حسن بیهقی نویسنده توانا و تاریخ نگار فرزانه ایران در سال 385 هجری در حارث آباد بیهق دیده به جهان گشود و بنا بر پژوهش استاد بزرگ سبک شناسی، ملک الشعراء بهار، بیهقی تدوین و نگارش تاریخ را در شصت وسه سالگی به سال 448 آغاز کرد و در فرصت بیست و دو سا ل آخر زندگی اش، این آثار جاودانه را به یادگار گذاشت و سرانجام در صفر سال 470 روی در نقاب خاک کشید. تاریخ بیهقی آینه روشن عصر غزنوی است که نویسنده آن با باریک بینی و ژرف نگری بیشتری   جلوه های زندگی اجتماعی آن زمان را با خامه توانای خود بر دفتر ایام نقش داده است.  
برگ های زرین زمان یکی پس از دیگری بر صفحه روزگار فرو می ریزد که در هر فروریختن تکانی بر قلب فشرده تاریخ می دهد تا ناخواسته خاک و پریشانی بر آن حاکم نشود و یا شاید دقیقه ای در خواب نرود و رنگ و بویی از آرامش نبیند. بررسی تاریخ گذشته هر ملتی با هر قومیتی بسیار زیباست ، نمی دانم چه اسراری در آن نهفته که هر چه مطالعه شود هیچ صدایی از کهنگی در آن شنیده نمی شود البته ناگفته نماند که پهنه گسترده تاریخ و ادبیات ارزشمند ما ایرانیان در چند سطر و چند  مقاله یا چند کتاب نمی گنجد بلکه بخش عمده ای از زمان را به خود اختصاص  می دهد. اما در این سطر ها هدف بر این بوده که در چند برگ نوشته، از نقش سیاسی، اجتماعی زنان ایران عزیز، سخن گفته شود.
ما بر آنیم که نیمی از تاریخ، سطر نوشته زنان است یا شاید بهتر بتوان گفت که نیمی دیگر نیز با این آینه که هر مردی از دامان زنی برخواسته و در کنار هر مرد بزرگی زن بزرگی هست تمام تاریخ خط نوشته زنان است. و اما در دوره غزنویان زنان حضور سیاسی اجتماعی پر فراز و نشیبی داشتند که در این دوره ازدواجهای متقابل سیاسی بسیار، رایج بوده بدین گونه که فرمانروایان برای آسوده خاطر شدن از جا نب حکام دیگر، خواهر یا دختر یکدیگر را خواستگاری و به نکاح خود در می آوردند. در این دوره مهریه و جهیزیه های بسیار مفصل، رایج بود و اغلب دختران با جهیزیه و مهریه های کلان به خانه همسر خود می رفتند و زنان در این دوره در برخی مسائل سیاسی مانند مساله جانشینی پادشاهان و یا عقد معاهدات صلح ونظیر آن ایفای نقش می کردند یکی از این بانوان درباری خواهر سلطان محمود غزنوی است که برای به قدرت رسیدن سلطان مسعود برادرزاده خود، پس از مرگ برادر،  نقش بسزایی داشت. خواهر سلطان محمود به خاطر علاقه شدید به برادر زاده خود به خط خویش نامه ای به او  نوشت و او را ولیعهد پدر نامید و پند و اندرز داد که ما زنان و گنج های کشور در این سرزمین رها شده ایم، هر فکر و اندیشه ای که در سر داری رها کن و نزد عمه خود بیا و حکومت پدر را رسما بر عهده بگیر و سلطان مسعود هم تحت تاثیر افکار و نامه عمه خود قرار گرفت و بر جانشینی پدر استوار شد.
علاوه بر نقش عمه سلطان مسعود، در سطر های دیگر تاریخ مسعودی، ابوالفضل بیهقی با قلم شیوای خود نقش مادر حسنک وزیر را چنین بیان می دارد: (حسنک وزیر یکی از وزیران دوره سلطان محمود بود و در آن زمان از قدرت و نفوذ زیادی برخوردار بود اما در دوره سلطنت سلطان مسعود مورد غضب و خشم قرار گرفت و با تهمت و ناسزا گویی بد خواهان محکوم به اعدام شد) «حسنک نزدیک به هفت سال بردار بماند چنانکه پاهایش همه فروریخت و خشک شد چنانکه اثری از او نماند تا با اجازه فروگرفتند و دفن کردند چنانکه کس ندانست که سرش کجاست و تن کجاست و مادر حسنک زنی بود سخت پر دل و جرات چون بشنید بی تابی نکرد چنانکه زنان کنند. بلکه گریست بدرد، چنانکه حاضران از درد وی خون گریستند پس مادر حسنک گفت: همانا پسرم چه مرد بزرگی بود که پادشاهی چون محمود این جهان بدو داد و پادشاهی چون مسعود آن جهان»! اما  حکا یتی  دیگر از  این تاریخ، به نقش مادر عبداله زبیر اشاره دارد ، که چه استوار اعتقادات مذهبی شیعیان را نمایان ساخته است. (عبداله زبیر پس از درگذشت معاویه با یزید بیعت نکرد و با حضرت امام حسین(ع) به مکه رفت و پس از شهادت آن حضرت مدعی خلافت شد عبدالملک بن مروان خلیفه اموی در سال 72 هجری سردار خونریز و بی باک خود حجاج بن یوسف ثقفی را برای دفع لشکرکشی عبداله زبیر به مکه گسیل داشت و عبداله پس از هفت ماه مقاومت دلیرانه در محاصره قرار گرفت.) «وی نزدیک مادر(اسماء) آمد. و همه حالها با وی بگفت  اسماء زمانی اندیشید پس گفت: ای فرزند این دشمنی که تو بر بنی امیه کردی برای دین بود یا دنیا؟ گفت: به خدا که برای دین بود ودلیل آنکه، نگرفتم یک درهم از دنیا. و مادر گفت: این تو را معلوم است. گفت: پس صبر کن بر مرگ و کشتن. و نگاه کن که حسین بن علی(ع) چه کرد. او کریم بود و با یزید بیعت نکرد. عبداله زبیر گفت: ای مادر من هم بر این عقیده ام که تو می گویی. اما نیت و اندیشه تو را خواستم که بدانم در این کار اکنون بدانستم، جان سپردن دلیرانه پیش من خوش است. اما،می اندیشم که چون کشته شوم مثله (گوش و بینی بریدن) شوم، مادرش گفت: چون گوسپند را بکشند، از مثله کردن و پوست بر کندن دردش نیاید. عبداله همه شب نماز کرد و قرآن خواند. وقت سحر غسل کرد و نماز بامداد به جماعت بگزارد و زره بپوشید و سلاح ببست. و درعرب هیچ کس جنگ پیاده چون وی نکرده است و در نهایت او را کشتند و سر از تن جدا کردند و پیکیرش را بر،دار کردند و خبر کشتن به مادرش آوردند. هیچ گریه نکرد و گفت «بازگشت همه به سوی اوست» پس گروهی زنان با حیله و نیرنگ، اسماء را بر جانب پیکر بر،دار پسر، بردند بجای آورد که پسرش است. روی به زنی کرد از شریف ترین زنان و گفت:«هنگام آن نرسیده که این سوار را از این اسب فرود آوردند.» در این حکایات منتهای عروج انسانی، مثل مادر عبداله زبیر با خصوصیاتی شبیه به مادر حسنک نکته ای اساسی است که در بسیاری از اوراق تاریخ و ادبیات ما وقتی زنان صاحب نقش مهم و موثر،  می شوند که فرزندی داشته باشند که به واسطه آن بتوانند بهتر حضور خود را نمایان کنند که اگر خوب دقت کنیم ایفای نقش آن ها ،در همین لحظات بحرانی و یا شاید ترفندهای سیاسی و مصلحتی باشد. ناگفته نماند که زنان ایرانی مادرانی فداکار و همسرانی مهربان بوده اند که در این عصر هم، حضور آنها کمرنگ تر از تاریخ گذشته نیست مادرانی که فرزندانشان را چنین تربیت کرده اند که در جنگ و نبرد مقا بل دشمنان، کشور و ناموس خود را حفظ کرده اند و ما هم اکنون در پناه آن فداکاریها در آرامش و آسایش زندگی می کنیم و پس از آن هم در این دهه اخیر زنان ایران عزیز با برداری و شکیبایی در عرصه های اقتصادی، سیاسی،  اجتماعی و فرهنگی نقش بسزایی را ایفا کرده اند که امیدواریم همانند گذشته نقش زنان در تاریخ با عظمت کشورمان همانند خورشید تابان بدرخشید تا جامعه ای به روشنی آفتاب داشته باشیم.   
منابع :
-ابوالفضل بیهقی ،تاریخ بیهقی ،به کوشش دکتر خطیب رهبر
- دشواریهای تاریخی راجع به زنان در تاریخ ایران ،عبدالرسول خیر اندیش

نویسنده ،زهراجلوداریان

 

/ 1 نظر / 53 بازدید
شاپکده

100 فیلم جدید سال 2008 و 2009 به همراه زیرنویس فارسی با کیفیتی بالا و بدون هیچ دخل و تصرفی !!! در سبک های : اکشن ، درام ، عاشقانه ، کمدی ، تخیلی و ..... برای کسب اطلاعات بیشتر به ادرس http://www.shopkadeh.com/?cat=62 مراجعه کنید. موفق باشید.